Vizyon Sıfır Nedir?
Vizyon Sıfır (Vision Zero) karayolu güvenliğini artırmak amacıyla birçok ülke tarafından benimsenmiş ve benimsenmeye devam etmekte olan bir projedir. Trafik kazalarında meydana gelen ölümlerin önlenebilir olduğunu savunan bu proje ile trafik kazaları sonucu oluşan ölümlerin ve ağır yaralanmaların önlenmesi amaçlanmaktadır. Vizyon Sıfır ile sürücülerin hata yapabileceği gerçeği kabul edilir ve karayolu güvenliğinin sorumluluğu yalnızca sürücülerde değil meclis üyeleri, yolları tasarlayan mühendisler ve sürücülerde olacaktır. Öncelikle gerekli yasaların yürürlüğe konulması, yasalara uygun yol güvenliğini artıran çalışmaların yapılması ve sonrasında sürücülerin trafik kurallarına uyması beklenmektedir. Elbette gelişen teknoloji ile sürücülerin yollarda daha dikkatli olması da sağlanmaktadır. Örneğin; Akıllı Hız Desteği sistemi ile sürücülerin aşırı hız yapmasının önlenmesi amaçlanmaktadır.
İlk defa Ekim 1997’de İsveç parlamentosu tarafından onaylanarak yürürlüğe girmiştir. Elde edilen verilere göre, İsveç’te 1997 yılında 541 kişi trafik kazası sonucu hayatını kaybetmişken 2021 yılında bu rakam 192’ye düşmüştür. İsveç’in ardından Avusturya, Yunanistan ve Hollanda gibi birçok Avrupa ülkesi, Amerika ve Kanada da Vizyon Sıfır’ı benimsemiştir. Günümüzde birçok ülkede benimsenmiş olan bu proje Türkiye’de de Şubat 2021’de resmi gazetede 2021-2030 Trafik Güvenliği Strateji Belgesi ile benimsenmiştir.
Vizyon Sıfır İlkeleri
2004 yılında Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından yayınlanan rapora göre, Vizyon Sıfır 4 temel ilkeye dayanmaktadır; etik, sorumluluk, güvenlik, ve değişim için itici düzenekler oluşturmak.
- Etik: İnsan sağlığı ve hayatı her şeyin başında gelir. Dolayısıyla, karayollarının -erişilebilirlik ve hareketlilik dahil- hiçbir yararı insan sağlığının veya hayatının önüne geçemez. İnsan güvenliği başka hiçbir çıkar için arka plana atılamaz.
- Sorumluluk: Uzun yıllar boyunca trafik kazalarının sorumlusu sürücü olarak görülmüştür. Vizyon Sıfır ile bu sorumluluğun sistemi oluşturanlar ve sürücüler arasında paylaştırılması hedeflenmektedir. Sistemi oluşturanlar; yol alt yapısını sağlayanlar, meclis üyeleri araç üretici firmaları ve polisler olarak örneklendirilebilir. Bu noktada, sürücülere düşen sorumluluk, temel trafik kurallarını ihlal etmemektir. Sürücülerin sorumluluklarını yerine getirmemesi halinde sorumluluk yine sistemi oluşturanlara düşer. Bu noktada, yolların veya trafik kurallarının yeniden yapılandırılması beklenir.
- Güvenlik: Yol güvenliğinin sorumluluğunun yalnızca sürücüye yüklenmemesi gerektiğini savunan Vizyon Sıfır projesi insanların hata yapabileceğini kabul eder. Sürücünün saniyenin onda biri kadar bir sürede dikkatini kaybetmesi geri dönülemez bir kazaya yol açabilir. Burada da sorumluluk sürücüde değil, tasarlanan araçlarda ve yollardadır. Dolayısıyla, yollar insanların hata yapma ihtimali göz önüne alınarak tasarlanmalıdır. Ek olarak, Vizyon Sıfır hafif yaralanmaların olduğu kazaların kabul edilebileceğini ve önemli olanın insan sağlığını ve hayatını tehlikeye atan kazaların önlenmesi olduğunu vurgular.
- Değişim İçin İtici Düzenek Oluşturmak: Değişim için gerekli mekanizmaları oluşturmak için ilk üç ilkenin uygulanması hayati önem taşımaktadır. Vizyon Sıfır’ın en önemli gayesi her zaman insan hayatı ve sağlığıdır. Bu nedenle, bu gaye doğrultusunda çalışmalar yapılmalıdır. Sistemi oluşturanlar kazaları önleyecek sistemler oluşturmalı ve sürücüler oluşturulan kurallara uymalıdır. Ayrıca, Gelişmiş Sürücü Destek Sistemleri (ADAS) gün geçtikçe yaygınlaşmakta ve birçok ülkede zorunlu hale gelmektedir. Temmuz 2024 itibariyle zorunlu hale gelecek olan sistemler sürücülerin hata yapma ihtimalini en aza indirmeyi hedefleyerek Vizyon Sıfır’ı destekler.
Uygulama Stratejileri
Vizyon Sıfır projesinin hayata geçirilmesi ve trafik kazaları sonucu oluşan ağır yaralanma ve ölümleri sıfıra indirilmesi için uygulanan bazı stratejiler vardır. Bu stratejiler kısaca; altyapı çalışmaları, araçların geliştirilmesi, toplumun teşvik edilmesi ve acil durumlarda hızlı müdahale olarak sınıflandırılabilir.
- Altyapı Çalışmaları: Altyapı çalışmaları karayolu güvenliğinin sağlanmasında geliştirilmesi gereken en önemli etkendir. Bu çalışmalar eski ve hasarlı yolların onarılması, trafik levhalarının gerekli yerlerde artırılması, gerekli alanlarda yolların yeniden tasarlanması ve yolları daha kısa ve daha güvenli hale getirecek çalışmaların yapılmasını kapsar. Eski ve hasarlı yolların onarılması sürücülerin yollarda daha güvenli bir şekilde seyahat edebilmesini, trafik levhalarının artırılması sürücülerin hata yapma olasılığının düşürülmesini amaçlar. Gerekli alanlarda yolların yeniden tasarlanması yolların daha güvenli ve kısa hale getirilmesini kapsar ve bu sayede hem insan hayatı ve sağlığının hem de çevrenin korunması amaçlanır. Ayrıca, karayolu güvenliğini sağlayacak sistemlerin zorunlu hale getirilmesi ve trafik kurallarının Vizyon Sıfır’a uygun olarak geliştirilmesi de altyapı çalışmaları kapsamında değerlendirilebilir.
- Araçların Geliştirilmesi: Kullanılan araçların Geliştirilmiş Sürücü Destek Sistemleri ve benzeri sistemler ile desteklenmesi kaza ihtimallerini düşürür. Örneğin; Akıllı Hız Desteği, azami hız sınırının aşılması halinde sürücüyü uyararak aşırı hız kaynaklı kazaların azalmasını, Şerit Takip Sistemi ve Kör Nokta Bilgi sistemi sürücünün görmediği veya göremediği nesneleri saptayarak sürücüyü uyararak olası çarpışmaların önlenmesini sağlar. Bunlara ek olarak; Sürücü Uyuklama ve Dikkat Uyarısı Sistemi (DDAW) ve Gelişmiş Sürücü Dikkat Dağınıklığı Uyarı Sistemi (ADDW) sürücünün dikkatinin dağılması veya uyuşuk olması durumunda sürücüyü uyararak dikkatini toplamasını sağlar. Bu sayede olası sürücü hataları göz önünde bulundurularak kazaların önlenmesi amaçlanır.
- Toplumu Teşvik Etmek: Karayolu güvenliğinin sağlanmasının sorumluluğu sistemi oluşturanlardan sonra sürücülerdedir. Dolayısıyla, sürücülerin kurallar ile tanıştırılması, Vizyon Sıfır’ın öneminin sürücülere anlatılması ve kurallara uymalarının teşvik edilmesi oldukça önemlidir. Toplumun kurallara uyması teşvik edilerek insan hatası kaynaklı kazaların sayısı azaltılır böylece sürücü üstüne düşen sorumluluğu yerine getirmiş olur.
- Acil Durumlarda Hızlı Müdahale: Trafik kazası sebepli ağır yaralanmaların ve ölümlerin engellenmesindeki bir başka etken ise acil durumlarda hızlı ve doğru müdahaledir. Bu kapsamda sorumluluk devlete düşmektedir. Devlet gerekli önlemleri aldıktan ve sürücüler karayolu güvenliğine gereken önemi verdikten sonra da kazalar olabilmektedir. Bunları önlemek ve bu kazaların hafif yaralanmalar ile atlatılmasını sağlamak için hızlı müdahale hayati önem taşımaktadır. Dolayısıyla, devletin bu konuda da önlemler alması ve acil durumlarda hızlı ve doğru müdahaleyi teşvik etmesi Vizyon Sıfır’ı destekler.
Özetle, Vizyon Sıfır birçok ülkede uygulanmakta olan ve karayolu güvenliğini artırmayı hedefleyen uzun vadeli bir projedir. Bu proje kapsamında 2050 yılına kadar trafik kazalarında gerçekleşen ağır yaralanmaların ve ölümlerin sıfıra indirilmesi hedeflenmektedir. Karayolu güvenliğinin sağlanması için öncelikle insan sağlığının ve hayatının her şeyden önemli olduğunun kabul edilmesi, insanların hata yapma ihtimalinin göz önünde bulundurulması ve bu ihtimal doğrultusunda gerekli aksiyonların alınması gerekmektedir.
Mobilitas Teknoloji olarak bizler geliştirdiğimiz ADAS ekipmanları ile Vizyon Sıfır’ı destekliyoruz. Detaylı bilgi için web sitemiz mobilitas.com.tr’yi veya Linkedin sayfamızı inceleyebilirsiniz.