Türkiye’de 2023 yılında meydana gelen ölümlü ve yaralanmalı trafik kazalarının nedenleri incelendiğinde kusurların %88,9’unun sürücü, %9,0’ının yaya, %1,1’inin taşıt, %0,6’sının yolcu ve %0,3’ünün yol kaynaklı olduğu görülmüştür. Benzer şekilde son 4 yılın karayolu trafik kaza istatistikleri incelendiğinde 2022 yılında %86,8, 2021 yılında %87,1, 2020 yılında %88,3 oranında sürücü kusurlu bulunmuştur. En sık görülen sürücü kusurları arasında alkollü araç kullanmak, aşırı hızlı araç kullanmak, şerit izleme ve değiştirme kurallarına uymamak ve dönüş kurallarına uymamak vardır.
TÜİK tarafından yayınlanan veriler incelendiğinde, sürücü davranışlarının değiştirilmesinin ve Gelişmiş Sürücü Destek Sistemlerinin hayatımıza girmesinin trafik kazalarının ve bu kazalarda meydana gelebilecek yaralanma ve ölümlerin sayısının azalmasında hayati bir rol oynayacağı görülmektedir.
Trafik Kazalarında Sürücünün Etkisi
Trafikte olduğu gibi gerçekleşen kazalarda da sürücü faktörünü ele almamak mümkün değildir. Dolayısıyla, sürücü davranışları da incelemede ele alınması gereken unsurlardandır. Sürücü davranışları sürücülerin trafikteki hal ve tavırlarını ve yaptıklarını kapsayan bir kavramdır. Hatalı sürücü davranışları kendi içinde kasıtlı ve kasıtlı olmayan şeklinde iki gruba ayrılmaktadır. Sinyal kullanmak isterken yanlışlıkla silecekleri çalıştırmak ve şerit değiştirirken dikiz aynasını kontrol etmeyi unutmak dikkat dağınıklığı veya bilgi eksikliği sonucu oluşabilecek davranışlar olduğu için kasıtlı olmayan sürücü davranışları arasında yer alır. Hız sınırını aşmak, takip mesafesini korumamak ve trafikte öfkelenip uzun süreli korna çalmak ise sürücünün bilinçli bir şekilde yaptığı davranışlar olup, kasıtlı davranışlar arasında yer almaktadır.
Riskli Sürücü Davranışları
11 Mayıs 2022 tarihinde Polis Akademisi Başkanlığı Trafik Enstitüsü tarafından düzenlenen “Trafik Güvenliğinde İnsan Faktörü” konulu 2. Trafik Güvenliği Çalıştayı sonucu hazırlanan “Trafik Güvenliğinde İnsan Faktörü” isimli rapora göre başlıca sürücü kusurlarından bazıları;
- Alkollü araç kullanmak
- Araç hızını yol, hava ve trafiğin gerektirdiği şartlara uydurmamak
- Aşırı hızla araç kullanmak
- Doğrultu değiştirme (dönüş) kurallarına uymamak
- Geçme yasağı olan yerlerden geçmek
- Kavşaklarda geçiş önceliğine uymamak
- Kırmızı ışık veya görevlinin dur işaretine uymamak
- Manevraları düzenleyen genel şartlara uymamak
- Şerit izleme ve değiştirme kuralına uymamak
- Taşıt giremez işareti bulunan yerlere girmek
olarak listelenebilir.
ODTÜ Psikoloji Bölümünde yapılan bir araştırmada ise sürücü davranışları üç farklı kategoride incelenmiştir. Bu kategoriler ve içerdikleri davranışlar aşağıda listelenmiştir:
Hatalar ve Yanlışlar:
- Trafik ışıklarında üçüncü vitesle kalkış yapmaya çalışmak
- Arkanızda kuyruk oluşturacak kadar yavaş araç kullanmak
- Sola dönüş sinyali veren bir aracın sinyalini fark etmeyip onu sollamaya çalışmak
- Trafik işaretlerini yanlış anlamak ve kavşakta yanlış yöne dönmek
- Sağa dönerken yanınızdan geçen bir bisiklet ya da araca neredeyse çarpmak
İhlaller ve hız:
- Şehir içi yollarda hız sınırını aşmak
- Solda yavaş giden bir aracın sağından geçmek
- Otobanda hız limitlerini dikkate almamak
- Trafik ışığında en hızlı hareket eden araç olmak için yandaki araçlarla yarışmak
- Virajlı yollarda hızlı araç kullanmaktan hoşlanmak
Dikkatsizlik ve Dalgınlık:
- Geri geri giderken önceden fark etmediğiniz bir şeye çarpmak
- Dönel kavşakta dönüş istikametinize uygun olmayan şeridi kullanmak
- Anayoldan sola dönmek için kuyrukta beklerken, anayol trafiğine dikkat etmeden neredeyse öndeki araca çarpacak duruma gelmek
- Kaygan bir yolda ani fren veya patinaj yapmak
- Bir aracı sollarken ya da şerit değiştirirken dikiz aynasından yolu kontrol etmemek
İncelenen iki çalışma sonucunda, ölümlü ve yaralanmalı kazalara sebebiyet verme ihtimali en yüksek olan hatalı sürücü davranışlarının büyük bir kısmı kasıtlı sürücü davranışlarıdır. Bu nedenle, trafik kazalarını ve kazalarda gerçekleşebilecek yaralanma ve ölümleri azaltmak için atılması gereken adımlardan ilki sürücülerin bu davranışlar hakkında bilinçlendirilmesi ve kurallara uymayan sürücülere uygulanan yaptırımların ağırlaştırılması olabilir. Bunlara ek olarak, sürücü davranışlarını etkileyen birçok faktör bulunmaktadır. Bu faktörler; deneyim, yaş, cinsiyet, tavır, yorgunluk, dikkat dağınıklığı ve sürüş şartları olarak ele alınabilir. Kısaca, deneyim, yaş ve cinsiyet gibi etkenler sabit kalsa da diğer etkenler değişiklik gösterebileceği için her sürücü trafikte son derece dikkatli olmalı ve yorgun veya uykulu şekilde araç sürmemelidir. Ayrıca, sürücülerin duygularını (özellikle öfke) kontrol edebilmesi de oldukça önemlidir.
Kazaların Önlenmesi İçin Alınabilecek Tedbirler
Toplumsal Farkındalık
Toplumsal farkındalık kampanyaları, sürücülerin ve yayaların trafik kurallarına uyma bilincini artırmada büyük rol oynar. Medya kanalları, sosyal medya platformları ve kamu spotları aracılığıyla trafik güvenliğinin önemi hakkında bilgilendirme yapılmalıdır.
Yasal Düzenlemeler
Trafik yasalarının sıkılaştırılması ve cezaların artırılması, sürücülerin kurallara uyma bilincini artırır. Hız sınırlarının aşılması, alkollü araç kullanımı, cep telefonu kullanımı gibi tehlikeli davranışlara karşı daha sert cezalar uygulanmalıdır. Denetimlerin sıklaştırılması ve polis kontrollerinin artırılması da sürücülerin bu gibi tehlikeli davranışlarda bulunmamasına yönelik daha dikkatli olmasını sağlar. Ayrıca, sürücü belgelerinin verilmesi sürecinde daha titiz davranılmalı ve gerekli eğitimlerin tamamlanması sağlanmalıdır. Trafik kazalarının yüksek olduğu bölgelerde özel önlemler alınarak, bu bölgelerdeki kazaların azaltılması hedeflenmelidir.
Teknolojik Çözümler
Modern teknolojiler, trafik kazalarını önlemede önemli bir rol oynar. Gelişmiş Sürücü Destek Sistemleri (ADAS), araçların güvenliğini artıran birçok özelliğe sahiptir. Sürücünün göremediği engelleri fark eden, sürücünün dikkat eksikliği yaşadığı veya uykulu olduğu durumlarda sürücüyü uyaran ADAS ekipmanları kaza oranlarını azaltmaktadır.
Mobilitas Teknoloji olarak sürücüyü azami hız sınırını aşması durumunda, hatalı dönüş yapma durumunda, sürücünün uyuklaması ve dikkatinin dağılması durumunda ve şerit takibinde sorun yaşaması gibi durumlarda uyaracak sistemler geliştiriyoruz. Bu sistemler ile sürücülerin daha huzurlu ve sakin yolculuklar yapmasına ve ölümlü veya yaralanmalı trafik kazalarının sayısının azalmasına katkı sağlıyoruz. Ürettiğimiz sistemler;
- Akıllı Hız Desteği
- Kör Nokta Bilgi Sistemi
- Sürücü Uyuklama ve Dikkat Uyarısı Sistemi (DDAW)
- Gelişmiş Sürücü Dikkat Dağınıklığı Uyarısı Sistemi (ADDW)
- Şerit Takip Sistemi
Otonom teknolojisi ile ilgili detaylı bilgi almak için mobilitas.com.tr adresini incelemeyi ve Linkedin sayfamızı ziyaret etmeyi unutmayın!